İLK YARDIM BİLGİSİ

İLK YARDIM:
Sürücüler trafik kazalarına ilk müdahale edebilecek kişiler oldukları için ilk
yardım bilgi ve becerisine sahip olmalıdırlar. Bir diğer deyimle, sürücüler,
trafik kazalarında hayat kurtarıcı ilk müdahaleleri yapabilmek için ilk yardım
bilgi ve becerisine sahip olmalıdırlar.

İlk Yardımın Tanımı: Ani olarak hastalanan veya kazaya uğrayan bir
kimseye, tıbbî tedavisi yapılıncaya kadar, anında ve olay yerinde, çevre
imkânlarından yararlanılarak yapılan geçici müdahaleye ilk yardım denir.
-Bir kaza durumunda, ilk yardım, kazanın olduğu olay yerinde (kaza
yerinde, olay yerinde) uygulanmaya başlanır.

İlk Yardımın Amaçları:
-Yaralının hayatını kurtarmak. Yaralıyla ilgili hayat kurtarıcı önlemleri almak.
-Yaşamın korunmasını ve sürdürülmesini sağlamak. Temel yaşam desteği
sağlamak (yani, yaralının soluk yolunu açmak, yaralının solunumunu
düzeltmek, yaralının dolaşım etkinliğini sağlamak).
-Yaralının durumunu kontrol altında tutmak.
-Yaralının durumunun daha kötüye gitmesini önlemek.
-Sakatlıkları önlemek veya derecesini azaltmak.
-Tıbbî yardım için iletişim kurmak.
-Yaralıyı en yakın veya en uygun sağlık kuruluşuna nakletmek.
Yaralının tedavisini yapmak, ilaçla tedavi etmek, ilk yardımın amaçlarından
değildir. İlk yardımda yapılan uygulamalar, tedavi değildir. Ayrıca ilk
yardımda hiçbir çeşit ilaç da kullanılmaz.
Mal kayıplarını engellemek, ilk yardımın amaçlarından değildir.
Doğal çevrenin zarar görmesini engellemek, ilk yardımın amaçlarından
değildir.
Doğal yaşamın zarar görmesini engellemek de ilk yardımın amaçlarından
değildir.
İlk Yardımın İlkeleri – İlk Yardımın Temel Kuralları:
-Olay yerinin güvenliği sağlanmalıdır.
-Kurtarıcı (ilk yardımcı) önce kendini emniyete almalıdır.
-Yaralı güvenli bir yere alınmalıdır.
-Geçici önlem almalıdır.
-Çabuk karar vererek yaralı değerlendirilmelidir.
-İlk yardım uygulamaları hızlı, sakin ve telaşa kapılmadan yapılmalıdır.
-Kurtarıcı (ilk yardımcı) emin olmadığı uygulamalardan kaçınmalıdır.

İlk Yardımın Hedefleri:
a) Solunumun Sağlanması: Solunumu duranlara suni solunum yapılır.
b) Dolaşımın Sağlanması: Kalbi duranlara kalp masajı yapılır.
c) Kanamaların Durdurulması: Kanamalar uygun bir yöntemle durdurulur.
d) İoku Önleme, İokla Mücadele: İok önlenmeye çalışılır, şokla mücadele
edilir. [Not: a) Solunumun sağlanması, b) Dolaşımın sağlanması, c)
Kanamaların durdurulması, d) İoku önleme, şokla mücadele, ilk yardımın
öncelikli hedefleridir, hayat kurtarıcı temel ilk yardım uygulamalarıdır.
Kısaca: Solunum, Dolaşım, Kanamalar, İok].
e) Acil Yardım İstenmesi: Acil yardım haberleşmesi yapılır.
f) Yaralıyı en yakın veya en uygun sağlık kuruluşuna nakletmek.
Kazaların önlenmesi ilk yardımın hedeflerinden değildir.
Bulaşıcı hastalıkların önlenmesi de ilk yardımın hedeflerinden değildir.
Kaza yerindeki yaralılar, hayatî tehlikelerine karşı önlem alındıktan sonra
sağlık kuruluşuna sevk edilir (sağlık kuruluşuna taşınır, sağlık kuruluşuna
nakledilir).
Yaralıların sağlık kuruluşuna sevki, ilk yardımın son aşamasıdır (sonuncu
aşama). Sevk, ilk yardımda yapılacak son işlemdir.

İLK YARDIMCININ ÖZELLİKLERİ

İlk Yardım Yapacak Kişide Bulunması Gereken Özellikler:
-İlk yardımcı yeterli ilk yardım bilgi ve becerisine sahip olmalı.
-İlk yardımcı her zaman sakin olmalı.
-İlk yardımcı her zaman tedbirli olmalı.
-İlk yardımcı soğukkanlılığını korumalı.
-İlk yardımcı yaralılara güven hissi vermeli.
-İlk yardımcı emin olmadığı uygulamalardan kaçınmalı.
-İlk yardımcı çevre imkânlarından yararlanabilmeli.
-İlk yardımcı çevredeki kişilerden yararlanabilmeli.
İlk yardım yapan kişinin sorumluluklarından biri de yaralının bir an önce
sağlık kuruluşuna ulaşmasını sağlamaktır

İNSAN VÜCUDU

Vücudumuzu oluşturan yapı birimlerinin (canlı birimlerin) küçükten büyüğe
doğru diziliş sırası (sıralanışı) : Hücre – Doku – Organ – Sistem.
Vücut Birimlerinin Diziliş Sırasını Hatırlamak İçin Kolaylık
Hüseyin Dayı Oğlunu Seviyor
HÜCRE DOKU ORGAN SİSTEM
Hücreler birleşerek dokuları oluşturur,
Dokular birleşerek organları oluşturur,
Organlar da birleşerek sistemleri oluşturur.

Hücre:

-İnsan vücudunun bölünerek çoğalabilen en küçük yapı taşına hücre denir.
-Vücudumuzu oluşturan canlı birimlerin en küçüğü, hücredir.
-Hücre, bağımsız olarak yaşayabilen en küçük vücut birimidir.
-Hücrenin beslenmesine yardımcı olan zardır (hücre zarı).

Doku:

-Genellikle aynı yapı ve görevdeki hücre topluluğuna doku denir.
-Dokunun bir diğer tanımı: Vücudun canlılık fonksiyonlarını yerine getiren,
aynı yapı ve görevdeki hücreler topluluğuna doku denir.

Organ:

-Belli bir görevi yapan farklı dokuların bir araya gelmesiyle oluşan vücut
birimine organ denir.
-Organın bir diğer tanımı: Dokulardan meydana gelen, canlılık belirtisi olan
bir bölüm vücut faaliyetlerine organ denir.

Sistem:

-İnsan vücudunda yaşamsal fonksiyonları yerine getirmek için değişik
organların bir araya gelerek oluşturdukları yapıya sistem denir.
-Sistemin bir diğer tanımı: Vücudumuzda belli bir işlevi yerine getirmek
amacıyla bir araya gelen organların oluşturdukları yapıya sistem denir.

Başlıca Vücut Bölgeleri ve Önemli Organları:

-Baş bölgesi organları: Beyin ve Sinirler.
-Göğüs bölgesi organları: Kalp, Akciğerler, Soluk Borusu, Yutak, Yemek
Borusu.
-Karın bölgesi organları: Mide, Bağırsaklar, Karaciğer, Dalak, Pankreas,
Böbrekler.
-Omurga bölgesi (belkemiği bölgesi) organları: Omurilik ve sinirler.
Omurga boşluğunda sinir sisteminin bir bölümü faaliyet gösterir. Omurganın
içindeki boşlukta omurilik ve sinirler bulunur.

Başlıca Vücut Sistemleri ve Önemli Organları:

-Hareket ve iskelet sistemi organları: Kemikler, Kaslar.
-Solunum sistemi organları: Akciğerler, Gırtlak (nefes borusu).
-Dolaşım sistemi organları: Kalp, Damarlar (kan damarları).
-Sindirim sistemi organları: Mide, Yemek Borusu, Bağırsaklar, Karaciğer.
-Sinir sistemi organları: Beyin, Sinirler, Omurilik.
Boşaltım sistemi organları: Böbrekler, İdrar Borusu, İdrar Torbası.
Hareket Sistemi: Vücudun hareketini sağlayan sistemdir.
Solunum Sistemi: Kişinin yaşamını sürdürebilmesi için gerekli oksijeni
sağlayan sistemdir. Havada bulunan oksijen ile kanda bulunan
karbondioksitin yer değiştirmesi işlemi, solunum sistemi sayesinde
gerçekleşir.
Dolaşım Sistemi: İnsan vücudunda hücrelere gerekli maddeleri taşıyıp atık
maddeleri uzaklaştıran, kalp ve kan damarlarının birleşerek oluşturduğu
sistemdir. Kanın vücutta dolaşımını sağlar. Dolaşım sistemi, bütün vücut
bölgelerinde (vücudumuzun tümünde) faaliyet gösterir. Kanın vücutta
dolaşımı, dolaşım sisteminin faaliyetlerindendir.
Sindirim Sistemi: İnsan vücudunda ağız, yemek borusu, mide, ince ve
kalın bağırsakların yer aldığı sistemdir. Kişinin yaşamını sürdürebilmesi için
gerekli olan gıdaların alınmasını, sindirilmesini ve atıkların dışarı atılmasını
sağlar.
Sinir Sistemi: Duyuların alınması, algılanması ve tepki verilmesinden
sorumlu sistemdir.

TRAFİK KAZALARINDA YASAL SORUMLULUK

Bir trafik kazasını gören sürücünün müdahale açısından yasal sorumluluk
durumu: Bir trafik kazasını gören bir sürücü, ne tür aracın sürücüsü olursa
olsun (yani, ister resmî araç sürücüsü, ister ticarî araç sürücüsü, ister özelhususi araç sürücüsü olsun), kaza yerinde durmak ve yaralılara müdahale
etmek zorundadır. Her durumda müdahale etmekle yükümlüdür.
Kısaca, sürücünün yaralılara müdahale etmesi her durumda zorunludur.
Trafik kazası gördüğünde gerekli tedbirleri almayan sürücülere para cezası
ve puan cezası birlikte uygulanır (para ve ceza puanı).

KAZA YERİ ÖNLEMLERİ

Trafik kazalarına müdahalede ilk yardımın 1. adımı, kaza yerinde trafik
güvenliğinin ve can güvenliğinin sağlanmasıdır.
Kaza yerine ulaşan kurtarıcının ilk olarak yapması gerekenler (kaza yerine
ulaşan ilk yardımcının öncelikle yapması gerekenler) :
-Kaza yerinde ilk önce kaza yeri trafik güvenlik önlemlerini almalıdır.
-Kurtarıcı (ilk yardımcı), kendinin ve yaralıların güvenliğini sağlamalıdır.
Bu Amaçla Kurtarıcının (İlk Yardımcının) Yapması Gerekenler:
-Kazayı gördüğünde işaret vererek aracını güvenli yerde durdurmak.
-Aracının dörtlü sinyallerini yakmak.
-Eğer gece ise aracının farlarını yakmak.
-Kaza yerinin en az 150 metreden görülebileceği şekilde reflektör veya ışıklı
cihaz koymak.
-Kaza yapan aracın kontağını kapatarak motorunu durdurmak, motoru
devreden çıkarmak.
-Kaza yapan araçtan yakıt sızıp sızmadığını kontrol etmek.
-Aracın devrilme ve yanma ihtimaline karşı önlem almak.
-Sigara içmemek.
-Kurtarıcının kendi aracını kaza yapan aracın hemen arkasına park etmesi
yanlıştır. Aracını güvenli bir yerde, güvenli bir mesafede durdurmalıdır
-Kaza yerinin uzaktan görülebilmesi için büyük bir ateş yakarak dikkat
çekmek, kaza yerinde alınması gereken ilk yardım önlemlerden değildir.
-Kazanın olduğu yerde akan trafiği kontrol etmek kaza yerinde alınması
gereken ilk yardım önlemlerden değildir.

YARALININ ARAÇTAN ÇIKARILMASI

Yaralının araçtan çıkarılması son derece önemlidir. Bu konuda yapılacak bir
yanlışlık yaralının durumunun daha kötüye gitmesine, sakat kalmasına,
hatta ölümüne neden olabilir.
Bir kazaya müdahale edilirken, yaralıların araçtan çıkarılmasında ilk aşama,
kurtarıcıların ve yaralıların güvenliğinin sağlanmasıdır.
Yaralıları, kaza yapan aracın içinden çıkarmadan önce, aracın yanma veya
devrilme tehlikesinin olup olmadığı mutlaka değerlendirilmelidir.
Kaza yapmış bir araçta, devrilme tehlikesi belirgin olarak görülüyor ve araç
sallanıyorsa, önce araç sabit bir hale getirilir ve sonra yaralılar araçtan
çıkarılır.
Yaralılar aracın içinden çıkarılmadan önce, aracın motoru durdurulmalı ve
araç sabitlenmelidir.
Kaza sonucunda yaralı (araçta sıkışmamış ise), araçtan mümkünse en az
üç kişi ile ve dikkatlice çıkarılmalıdır. Ancak, en az üç yardımcının
bulunmadığı kaza yerinde araçlarda yangın meydana gelmişse yaralı, bir
kişi tarafından da (acele olarak, mecburen) çıkartılabilir.
Yaralının araçtan çıkarılması esnasında, yaralıda yeni bir yaralanma
meydana gelmemesine dikkat edilmelidir.
Yaralıyı araçtan çıkarırken baş-boyun-gövde hizasının (yani, omurga ekseni
düzlüğünün) bozulmamasına dikkat edilir.
Yaralıyı araçtan çıkarırken dikkat edilmesi gereken en önemli şey,
omurgasında (belkemiğinde) kırık olabileceğidir.

YARALININ DURUMUNUN DEĞERLENDİRİLMESİ

Bilinç Kontrolü: Yaralının bilincinin açık olup olmadığı kontrol edilir. İlk
yardım yapan kişi, yaralının omzuna hafifçe dokunarak “iyi misiniz?” diye
sorar. Yaralı, cevap verirse bilinci açık demektir. Cevap vermezse, bilinci
kapalı veya cevap veremeyecek kadar kötü durumda demektir.
Yaralının durumunun ağırlığını ve ciddiyetini gösteren bulgulardan biri de
bilinç düzeyidir. Yaralı kendinde ise, bilinci açık ise, sözlü ve gürültülü
uyaranlara cevap veriyorsa bu duruma 1. derece bilinç düzeyi denir.
Bir bebeğin bilinç durumu kontrol edilirken yavaşça ayak tabanına vurulur.
Bebek tepki verirse bilinci açık demektir. Tepki vermezse bilinci kapalı
demektir.
Bilinci kapalı olan yaralının durumu değerlendirilirken yapılacak uygulamalar
ve sıralaması:
-Hava Yolu Kontrolü: Yaralının hava yolunun (soluk yolunun) açık olup
olmadığı kontrol edilir. Ağız içi temizlenip hava yolunun açılması sağlanır.
Yaralının bilinçli olması ve zorlanmadan konuşabilmesi, soluk yolunun açık
ve solunumun yeterli olduğunun göstergesidir.
Yaralının göğüs kafesinin hareket etmemesi, solunumun hırıltılı ve horlama
şeklinde olması, solunumun yüzeysel ve çok hırıltılı olması, soluk yolunun
kapalı veya solunumun yetersiz olduğunun göstergesidir.
-Solunum Kontrolü: Yaralının nefes alıp almadığı kontrol edilir. Solunumu
durmuşsa, suni solunum uygulaması yapılır.
-Dolaşım Kontrolü: Yaralının nabız atımlarına bakılarak kalbinin atıp
atmadığı kontrol edilir. Kalbi durmuşsa, kalp masajı uygulaması yapılır.

YENİDEN CANLANDIRMA BASAMAKLARI

(TEMEL YAŞAM DESTEĞİ – İlk yardımın ABC’si)
Solunumu durmuş veya kalbi durmuş veya her ikisi de (yani hem solunumu
hem kalbi) durmuş bir kişiyi hayata döndürmek için yapılan uygulamalara
yeniden canlandırma denir. Bu uygulamalara temel yaşam desteği veya
ilk yardımın ABC’si adı da verilir.
A – Hava yolu açıklığının sağlanmasını ifade eder (Airway).
B – Solunum desteğinin sağlanmasını ifade eder (Breathing).
C – Kan dolaşımının sağlanmasını ifade eder (Circulation).
Yeniden canlandırma uygulamaları yapılırken izlenen sıralama (yani,
yeniden canlandırma basamakları) şöyledir:
1-Hava Yolu Açıklığının Sağlanması: Yaralının hava yolunun (soluk
yolunun) açık olup olmadığı kontrol edilir. Ağız içi temizlenip hava yolunun
açılması sağlanır. Ayrıca yaralının soluk yolunu açmak için çene göğüsten
uzaklaştırılır, baş geriye bükülür
2-Suni Solunum Uygulanması: Yaralının nefes alıp almadığı kontrol edilir.
Nefes almıyorsa, yani solunumu durmuşsa, suni solunum uygulaması
yapılır.
3-Dolaşımın Değerlendirilmesi: Dolaşım kontrolü yapılır. Yaralının nabız
atımlarına bakılarak kalbinin atıp atmadığı kontrol edilir.
4-Kalp Masajı Uygulanması: Yaralının kalbi durmuşsa, kalp masajı
uygulaması yapılır.

ARAÇ İLK YARDIM ÇANTASI

Kazalarda ilk yardım için kullanmak amacıyla araçlarda ilk yardım çantası
bulundurulur. Muhtemel bir trafik kazasında yaralılara önlem almak için
araçlarda ilk yardım çantası bulundurulmalıdır.
Motorlu bisiklet (A1), motosiklet (A2), traktör (F) ve iş makinesi (G) dışındaki
motorlu araçlarda ilk yardım çantası bulundurmak zorunludur.
Örneğin, otomobilde ilk yardım çantası bulundurmak zorunludur.
Araç ilk yardım çantası, kolay erişilebilir ve görünür bir yerde olmalıdır.
Araç ilk yardım çantasında bulundurulması gerekli malzemelerin miktarı,
taşınacak yolcu sayısına göre belirlenir (aracın tipi ve içinde bulunacak kişi
sayısı). Yolcu taşıyan araçlarda daha çok miktarda malzemesi olan çanta
bulunmalıdır (her 10 yolcu için 1 çanta).
İlk yardım çantasında bulunan malzemelerin ortak özelliği:
İlk yardım malzemeleri, yaşam kurtarmada kullanılırlar.
Araçlarda bulunması gereken ilk yardım çantasının standardı, TS.4019‟dur.
Ancak, araç ilk yardım çantası ile ilgili olarak, İçişleri Bakanlığı 26 Eylül 2006
tarihinde Resmî Gazete ‟de yayınladığı ve bu tarihte yürürlüğe giren
yönetmelikle, araçlarda bulundurulması zorunlu olan ilk yardım çantasının
içeriğini (malzeme listesini) değiştirmiştir

Yukarıdaki listede belirtilen ilk yardım malzemelerinin araç ilk yardım
çantasında bulundurulmaları zorunludur. Bu liste dışındaki malzemelerin
araç ilk yardım çantasında bulundurulmaları zorunlu değildir.
Araç İlk Yardım Çantasında Bulunan Malzemelerin Kullanım Amaçları:
-Büyük Sargı Bezi: Yaraları sarmak için.
-Gaz Bezi (Gazlı Bez) : Yaraları kapatmak ve sarmak için. İlk yardım
çantasında gazlı bez bulundurmanın amacı, yaraları kapatmak ve sarmaktır.
-Üçgen Sargı Bezi: Kırık, çıkık ve burkulmalarda kolu askıya almak için.
Ayrıca el, ayak ve baş sargısı olarak kullanılır.
-Antiseptik Solüsyon: Yaraları temizlemek için.
-Flaster (Yapışkan Bant) : Yara üzerine konulan gazlı bezi ve sargıları
sabitlemek, yerinde tutturmak için.
-Çengelli İğne: Sargıların bitim yerlerini (uçlarını) tutturmak için.
-Küçük Makas: Yaralının elbiselerini, giysilerini keserek çıkarmak için.
Ayrıca sargıların uçlarını kesmek için.
-Esmark Bandajı (Esmark Bandı) : El-kol ve ayak-bacaktaki büyük
kanamaların durdurulmasında turnike olarak kullanılır. Ayrıca çıkıklarda ve
burkulmalarda da kullanılır.
-Turnike: El-kol ve ayak-bacaktaki büyük kanamaları durdurmak için.
-Yara Bandı: Küçük yaralanmalarda yarayı kapatıp korumak için.
-Alüminyum Yanık Örtüsü: Yaralının altına sermek veya vücut sıcaklığını
korumak amacıyla üstünü örtmek için.
-Tıbbî Eldiven: Elleri bulaşıcı mikroplardan korumak için.
-El Feneri: Geceleyin veya karanlık yerlerde aydınlatmada kullanmak için.
İlk yardımda pamuk-alkol-tentürdiyot kullanılmaz. Bu nedenle, araç ilk
yardım çantasında Pamuk (P) – Alkol (A) – Tentürdiyot (T), kısaca PAT
bulunmaz, bulundurulması zorunlu değildir.
İlk yardımda ilaç da kullanılmaz. Bu nedenle, araç ilk yardım çantasında
oksijenli su, yara merhemi, ağrı kesici ilaç, serum ve genel olarak hiçbir çeşit
ilaç bulunmaz, bulundurulması zorunlu değildir.
Araç ilk yardım çantasında kâğıt mendil, oksijen maskesi bulundurulması da
zorunlu değildir.
Piyasadaki araç ilk yardım çantalarında çok sık bulunan tentürdiyot ve
oksijenli su, Emniyet Genel Müdürlüğü‟nce çanta muhteviyatından
çıkarılmıştır. Araç ilk yardım çantalarında bulundurulmaları zorunlu değildir.

İŞ ÖNCESİ HAZIRLIK

İş Öncesinde Hazırlık Yapılmadan İşe Başlanırsa

İş kazaları ve iş kaybı yaşanma riski daha fazla olur

İŞ ÖNCESİ ÇALIŞMAYA HAZIRLIK YAPAN OPERATÖRÜN YAPMASI GEREKENLER

GÖREV VE SORUMLULUKLARI
İş öncesi yapılan hazırlıklar operatörün yapılacak işi daha iyi anlamasını, sahada çalışan diğer saha elemanları ile koordinasyon içinde olmasını sağlar

Çalışma alanındaki ALT YAPIYI ve ALANI inceler. İş için uygun ataşman takar. Çalışma alanına girip çıkmak için uygun yolları bulur, Çalışma alanında tehlikeli kısımları sınırlandırır,
Makine içinde Koltuk ve aynalarını ayarlar, emniyet kemerini takar Örneğin Motor ayarı yapmak operatörün görevi değildir.

Operatör İş öncesi çalışma sahasının çevresel risklerini gözlemleyerek gerekli tedbirleri alır, İş talimatını inceleyerek sahada uygular Günlük olağan kontrollerini yapar makinede bulundurulması zorunlu teçhizatların eksiksiz ve tam olmasına dikkat eder

İş makinesi ile işe başlamadan önce Makinenin genel kontrolleri yapılarak işe başlanır, Makine kullanım kılavuzuna uygun şekilde kullanılır, Çalışılacak alanda gerekli emniyet önlemleri alınır ÖRNEĞİN Makine kontrolleri operatörün görevi olmadığı için hemen işe başlanılır YANLIŞ bir cevaptır.

İş sağlığı ve iş güvenliği ile ilgili önlemleri almak, Amirlerinden iş ile ilgili bilgi almak, Çalışma alanını, çalışma yapağı zemini incelemek İş öncesi hazırlık yapan operatörün görevleri arasındadır, Örneğin İşin uzak ve yakınlığına bakmak bu görevler arasında değildir.

İş öncesi hazırlıklar yapılırken İş makinesinde Tepe lambası, Geri hareket esnasında sesli uyarı sistemi, Yangın söndürücü gibi ekipmanlar mutlaka kontrol edilmelidir.

Ataşmanlarda gözle görülebilecek gevşeme, çatlama, kırılma gibi kontroller, Sıvı sızıntılarının kontrolleri, Lastiklerin kontrolü operatörün iş öncesi yapması gereken kontrollerdir.

İş makinesi operatörü ilk hareketten önce Hidrolik seviye kontrolleri yapar, Motor yağı ve akü kontrolleri yapar ve Göstergelerin Günlük kontrollerini yapar, ÖRNEĞİN Motor supap ayarının kontrolü gibi kontroller operatörün görevi değildir.

İş makinesi çalıştırıldığında gösterge panelindeki yağ lambası ikaz ışığının sönmesi gerekir ve mutlaka dikkat edilmelidir.

Soğuk havalarda bir iş makinesini çalıştırmadan önce Isıtma (kızdırma) bujileri mutlaka çalıştırılmalıdır.

İş makinesinin Mekanik arızalarının tamiratını yapmak Operatörün sorumlulukları arasında DEĞİLDİR.

İş öncesi hazırlık yapan bir operatörün Araç tescil belgesi düzenlemesi görevleri arasında DEĞİLDİR.

İş makinesi operatörü makinesinden sorumludur, kullandığı iş makinesinin çalıştırma talimatlarını önceden okumuş ve anlamıştır, kullandığı iş makinesinin kapasitesini ve yeteneklerini bilmelidir.

İŞ MAKİNESİNİN FİZİKSEL ARAÇ İÇİ DIŞI MEKSNİK VE ELKTRONİK KONTROLLERİ:

Cam, kaporta ,tampon ve birimlerden hasar olup olmadığı, Dönüş, park ve stop lambaları, Kasa kapaklarının emniyet pimini kontrol etmek ÖRNEĞİN Sürücü koltuğunu kontrol etmek ve koltuk ayarlarını yapmak FİZİKSEL KONTROL İÇİNDE DEĞİLDİR.

Lastiklerin kontrolü: Lastiklerin kontrolü yapılırkenLastiklerin üzerinde patlak, kesik, balon olup olmadığına, diş derinliğinin aşınıp aşınmadığına ve hava basıncının yeterli olup olmadığına bakılır ÖRNEĞİN lastik markasına BAKILMAZ.

Araçta herhangi bir yağ veya su Sızdırması olup olmadığı,
Aracın dış temizliği

Sileceklerin çalışıp çalışmadığı
Farların (kısa ve uzun huzmeli) çalışıp çalışmadığı
Frenlerin çalışıp çalışmadığına
ÖRNEĞİN Radyonun çalışıp çalışmadığına BAKILMAZ.

ARAÇ İÇİNİN FİZİKSEL KONTROLLERİ ARASINDA YER ALANLAR

Sürücü koltuğunun kontrolü
Araç içi temizlik kontrolü
Dikiz aynası kontrolü Araç içinin fiziksel kontrolleri arasında yer alır ÖRNEĞİN Aracın dış temizliğinin kontrolü BAKILMAZ

Sigorta Poliçesi, Tescil Belgesi gibi belgeler İş Organizasyonu BELGE KONTROLLERİ içinde yer alır.

ÇALIŞMA ALANININ EMNİYETİNİN SAĞLANMASI İÇİN

l-Operatörün çalışma yerini tanıması, şartlarını öğrenmesi
ll-Risklere karşı gerekli tedbirler alınması için ön çalışma yapılması
lll-İşaretçilerin kullandığı işaretlerin manalarının bilinmesi gerekir

Çalışma Alanında operatör Emniyet kemerini takar, çalışma anında el, kol ve ayaklarını operatör kabininin dışına çıkarmaz.

İŞ BİTİMİ OPERATÖRÜN GÖREVLERİ

Operatör makineden inmeden önce Park frenini çeker Kontağı kapatıp makiden iner. Ayrıca İş makinesini yükte ve gelişi güzel olduğu yere bırakılmamalı.

İş bitimi kontrolü ve bakımında, Makine uygun alana park edilir, Motor hemen stop edilir, Toz ve pislikler temizlenir. Örneğin Fren hava tanklarının boşaltılması bu kontrol ve bakımda YOKTUR.

İŞ ORGANİZASYONU

İşi yapacak kişi ile yapılacak işin amacına göre yapılmasını sağlamak için yapılması gerekenlerin önceden değerlendirilmesine İŞ ORGANİZASYONU denir.

İş organizasyonu sağlıklı şekilde yapılan sahalarda İş hızlı şekilde ilerler, Sahada iş kazaları riski azalır, Planlanan sürede işin bitmesine yardımcı olur

Çalışma ortamında tehlikelere karşı önlemlerin alınmasını sağlamak, Çalışılacak alanlar, diğer kurum ve kuruluşlara ait ise yetkili birimlerden izin almak, Kazaya sebebiyet verecek çalışma alan ve yolların işaretlenmesini sağlamak İŞ ORGANİZASYONU ile ilgilidir.

İş makinesi ile kısa süreli çalışmalarda iş organizasyonuna ihtiyaç duyulmaz diye düşünen operatörün bu düşüncesi yanlış olup İş organizasyonun önemini anlamadığı için bu tip operatörler ile çalışma sonlandırılmalıdır.

Çalışma ortamındaki dayanışma Bir operatörün verimliliğini arttıran unsurların arasındadır.

İş organizasyonu yapılırken Taşıt kartı, Vergi levhası kontrolü, Trafik belgesi kontrolü mutlaka yapılmalıdır Örneğin Aracın dış temizliğinin kontrolü bunların içinde değildir.

İş organizasyonu yapılırken aracın DIŞ fiziksel kontrollerinde Cam, kaporta, tampon ve birimlerden hasar olup olmadığını, Dönüş, park ve stop lambalarını, Motor yağ seviyesi, soğutma suyu, Yağ ve sıvı sızdırması, Aracın dış temizliği, Kasa kapaklarının emniyet pimlerinin kontrolü yapılır Örneğin Sürücü koltuğunu kontrol etmek ve koltuk ayarlarını yapmak, Yedek anahtarın araçta bulunup bulunmadığına dış kontroller arasında değildir.

İş organizasyonu yapılırken aracın İÇ fiziksel kontrollerinde Sürücü koltuğunu kontrol etmek ve koltuk ayarlarını yapmak

İş yerlerinde Motorlu araç geçiş yolları diğer çalışma yerlerinden ayrılmalıdır

İş yerlerinde Elektrik çarpma riskine karşı elektrik tesisatında Kaçak akım rölesi kullanılmalıdır.

Kara yolunda çalışacak iş makinesi için alınması gereken önlemler Yeterli aydınlatmanın yapılması, Yangın söndürme tüpünün bulundurulması, Uyarı ve ikaz levhaları konulması vb. ÖRNEĞİN Trafik polisinin görevlendirilmesi bu önlemler içinde değildir.

İŞ SAĞLIĞI VE GÜVENLİĞİ

İş yerinde işin yürütülmesi sırasında çeşitli nedenlerden kaynaklanan sağlığa zarar verebilecek koşullardan korunmak amacıyla yapılan sisteme İş sağlığı ve güvenliği denir.

İş sağlığı ve güvenliği açısından sağlık, emniyet, çevre ve güvenlik kurallarının uygulanması, Sağlıklı yaşamada, Topluma ve çevreye zarar veren eylemlerden kaçınmada, Kazaları önlemede etkisi büyüktür.

İş güvenliğinin amaçları ve prensipleri:

İşletme güvenliğini sağlamak
Çalışanları fiziksel ve ruhsal açıdan korumak
Üretim güvenliğini sağlamak
Mesleki risklerin araştırılması
Çalışanları çalışma koşullarının olumsuz etkilerinden korumak
Tehlikeli hareket ve durumların önlenmesidir Örneğin Ciroyu veya Makine verimliliğinin arttırmak iş güvenliğinin amaçları arasında değildir.

İş Güvenliği açısından İş makinesi operatörünün mutlaka Belgeli ve eğitimli olması gerekir ÇÜNKÜ Eğitim gören operatör, araç kullanma tekniklerini iyi bilir,

İş sağlığı ve güvenliği eğitimleri: Herhangi bir nedenle altı aydan daha fazla süreyle işten uzak kalanlara, tekrar işe başlatılmadan önce bilgi yenileme eğitimi verilmedir.

Planlama nedir: ‘’Bir işin, bir eserin gerçekleştirilmesi için uyulması tasarlanan düzen’’ olarak tanımlanan kavrama denir.

Plan nedir: İşlerin aksamadan yürümesi için beklenilmeyen olumsuz gelişmeleri, ortaya çıkmadan önleme ya da çözümlerini önceden düşünüp, hazırlıklı olma işlemi de plan kapsamındadır.

İşçi sağlığı ve iş güvenliğinin tarafları Devlet, çalışanlar ve işverenlerdir.

İş yerlerinde yangın tatbikatları Yılda 1 defa yapılmalıdır

İş kazası geçiren bir personel Örneğin kolunu kıran bir şoför veya operatörü İş veren en geç 3 iş günü içinde SGK ya bildirmek zorundadır.

Düzensizlik, Eğitim ve bilgi eksikliği, Dalgınlık, dikkatsizlik İş kazalarında insan faktörünün etkileri arasında yer almaktadır. ÖRNEĞİN Sıcaklık ve nem gibi dış faktörler insan etkileri dışındadır.

İş sağlığı ve güvenliği açısından tehlike kaynakları Yüksekte çalışmak, Kaygan zemin, Kesici ve delici aletler yer almaktadır. ÖRNEĞİN Kişisel koruyucu donanım bir tehlike kaynağı değildir.

MESLEKİ ADAP

İş makinesi operatörlerinin sahada çalışan başka işçilere yapacağı davranışlar

Saygılı davranışlar sergilenmelidir, Diğer makinelerin operatörleri ile koordineli bir şekilde çalışmalı operatörlere ve diğer insanlara saygılı davranmalı, İhtiyaç duyulması hâlinde diğer çalışanlara yardım etmelidir. Saha şeflerinin verdiği talimatlara uymalı ÖRNEĞİN Kurallara göre değil, kendi bildiği şekilde makineyi kullanmak UYGUN bir davranış değildir.

Bir sürücü veya İş makinesi operatörü Trafik ve İş sahasında Davranışlarının sonuçlarını düşünerek hareket etmeli, Aracını kullanırken trafik kurallarının bilincinde olmalı, Başkalarının canına ya da malına zarar verme sorumluluğunu üstlenerek araç kullanmalı Örneğin Sürekli şerit değiştirerek (slalom yaparak) araç kullanmamalı.

Çalışma alanında öfke hali, öfkeli davranmak Kural ihlallerinin artmasına sebep olur.

Güvenlik ekipmanlarının kullanılması, Uyarı ve ikaz levhalarına uyulması, Hız kurallarına uyulması Operatörün saygılı ve tedbirli iş makinesi kullandığını gösterir. Diğer çalışanların tehlikeye sokulması ise saygısız ve tedbirsiz bir operatör olduğunu gösterir.

Trafik Adabı Nedir: Denetim ve ceza korkusu olmadan yazılı kurallara uymanın yanı sıra yazılı olmayan, çalışma alanı içerisinde karşılıklı anlayış ve empati gerektiren davranışları oluşturma ve bu davranışları alışkanlık haline getirmektir

Amirleri tarafından görevlendirilen iş makinesi operatörü Uygun planlama ile yapmalıdır.

İŞ MAKİNESİ OPERATÖRÜNÜN ÖZELLİKLERİ

İş makinesi operatörü Hoşgörülü, Sabırlı, Yardımsever OLMALI örneğin Agresif (saldırgan) olmak iş makinesi operatörünün özellikleri arasında yer almaz.

ÇEŞİTLİ TANIMLAR

İş Kazası nedir: Önceden planlanmamış, çoğu zaman kişisel yaralanmalara, makinelerin, araç gereçlerin zarara uğramasına, üretimin bir süre durmasına yol açan olaydır.

Bir hizmet sözleşmesine dayanarak herhangi bir işte ücret karşılığında çalışan kişiye İŞÇİ denir.

Aile Çalışma ve Sosyal Hizmetler Bakanlığınca iş yerlerinde iş güvenliği ve sağlığı konusunda yetkilendirilmiş İş sağlığı ve güvenliği ile ilgili önleme, koruma, tahliye, yangınla mücadele, ilk yardım ve benzeri konularda özel olarak görevlendirilmiş uygun donanım ve yeterli eğitime sahip kişidir İŞ GÜVENLİĞİ UZMANI denir.
Alt İşveren (Taşeron): Asıl işverenin işyerinde yardımcı işleri görmek üzere yanına aldığı diğer işverendir

İş kanununa göre bir hizmet akdine dayanarak herhangi bir işte ücret karşılığı işçi çalıştıran gerçek veya tüzel kişilere İŞVEREN denir.

İşveren Temsilcisi (İşveren Vekili): İşveren adına hareket eden ve işin, işyerinin ve işletmenin yönetiminde görev alan kimsedir

İşyeri: İşveren tarafından mal ve hizmet üretmek amacıyla maddi olan ve olmayan unsurlar ile işçinin birlikte örgütlendiği birimdir

İş sağlığı ve güvenliği alanında görev yapmak üzere Bakanlıkça yetkilendirilmiş, işyeri hekimliği belgesine sahip kişi İŞYERİ HEKİMİDİR

Yaş, Beslenme, Cinsiyet FİZİKSEL RİSK FAKTÖRLERİNDEN olup Örneğin Aydınlatma fiziksel risk faktörü değildir.

Mesleki risklere maruziyet sonucu ortaya çıkan hastalık MESLEK HASTALIĞIDIR.

Empati nedir: “Bireyin kendisini başkasının yerine koyarak onun gibi düşünmesi, algılaması ve karşısındaki kişinin düşüncelerini doğru analiz etme yetisidir. “

Ramak kala nedir: İş Sağlığı ve Güvenliği Risk Değerlendirmesi Yönetmeliğine göre iş yerinde meydana gelen çalışan, iş yeri ya da iş ekipmanını zarara uğratma potansiyeli olduğu halde zarara uğratmayan olaya denir.

Bakım NEDİR: İş makinelerinde düzenli olarak yürütülen hidrolik ve pnömatik sistemlerin verimini artıran ve işletme güvenliğini önemli ölçüde yükselten faaliyettir.

Tescil belgesi nedir: Araçlarda olduğu gibi iş makinelerinin de ruhsatı tescil belgesi vardır. Bu tescil belgesi Aracın iş makinesinin teknik özelliklerini, kayıtlı olduğu trafik tescil veya Ticaret odası kuruluşunu ve sahibine ilişkin bilgileri ihtiva eden ve noter tarafından ( araçlar için ) satış sözleşmesi yapılıp İş makinelerinde Ticaret odası tarafından düzenlenen İş makinesi ruhsatı tescil belgesidir.

Toplanma alanı yeri nedir: Toplanma alanı, acil durumların olumsuz sonuçlarından çalışanların etkilenmeyeceği mesafede veya korunakta belirlenmiş güvenli yerlerdir.

Tarım makineleri : Tarım bitkilerinin hasat ve ayrıştırma işlerinde kullanılan makinelere tarım makineleri denir.

Acil durum ;  İşyerinin tamamında veya bir kısmında meydana gelebilecek yangın, patlama, tehlikeli kimyasal maddelerden kaynaklanan yaylım, doğal afet gibi acil müdahale, mücadele, ilkyardım veya tahliye gerektiren olaylardır

Paratoner; yapıları yıldırımdan korumak için kullanılan bir araçtır

İş yerlerinde yangın olayının gerçekleşmemesi için gerekli tüm tedbir ve önlemler alınmalıdır.

Gaz yangınlarında ilk önce uygulanması gereken söndürme tekniği Gazın akışını kesmektir

Yangın söndürürken rüzgâra karşı alınacak pozisyon Rüzgâr arkaya alınmalıdır

İş yerlerinde yangın tatbikatları Yılda bir defa yapılmalıdır

Yangınla karşılaşıldığında öncelikle ; Telaşlanmamalı, Hemen yangın çevredekilere duyurulmalı, Hemen itfaiyeye telefon edilmeli

Sıvı yanıcı madde yangınlarında SU söndürme aracı olarak kullanılmaz

Sesli sinyaller;

Ortam gürültüsünden hayli yüksek, ancak aşırı derecede yüksek ve zarar verici olmayacak şekilde duyulabilir bir ses düzeyinde olacak  Ve teknik özellikleri itibariyle kolaylıkla tanınabilir, diğer sesli
sinyaller ile ortamdaki seslerden açıkça ayırt edilebilir olacaktır. 

Eğer bir aygıt sabit ve değişken frekansta sesli sinyal yayıyorsa; aygıtın yaydığı değişken frekanslı sinyal, sabit frekanslı sinyale göre daha tehlikeli bir durumu veya  daha acil olarak yapılması istenen/emredilen müdahale ya da eylemi ifade eder.

Sağlık ve Güvenlik İşaretleri Yönetmeliği İşaretleri

İşaretçi Kimdir ?

İşaretçi: El–kol hareketleri ile İşaretleri veren kişidir,
Bu konu kapsamında
Operatör: İşaretçinin talimatları ile hareket eden kişidir

İşaretçi, operatöre manevra talimatlarını vermek için el–kol hareketleri kullanacaktır.

İşaretçi, kendisi tehlikeye düşmeyecek şekilde, bulunduğu yerden bütün manevraları görsel olarak izleyebilmelidir
İşaretçinin esas görevi; manevraları yönlendirmek ve manevra alanındaki çalışanların güvenliğini sağlamak, İş makinesi operatörünü doğru ve planlı şekilde yönlendirmek

Operatör, almış olduğu emirleri güvenlik içerisinde yerine getiremeyeceği durumlarda yürütmekte olduğu manevrayı durdurarak yeni talimat isteyebilir.

Operatör, işaretçiyi kolaylıkla fark edebilmelidir.

İşaretçi, ceket, baret, kolluk veya kol bandı gibi ayırt edici eşyalardan bir veya daha fazlasını giyecek ya da uygun bir işaret aracı taşıyacaktır. Ayırt edici eşyalar; parlak renkli, tercihen hepsi aynı renkte ve sadece işaretçilere özel olacaktır.

İŞ SAĞLIĞI VE GÜVENLİĞİ İŞARETLERİ RENKLERİ ANLAMLARI

Sağlık ve Güvenlik İşaretleri Yönetmeliği İşaretleri Levhaları:

Yasaklayıcı işaretler : Tehlikeye neden olabilecek  veya tehlikeye maruz bırakabilecek bir davranışı yasaklayan işaretlerdir Yasaklayıcı İşaretler Daire biçiminde olup, beyaz zemin üzerinde  siyah piktogram ( sembol ), kırmızı çerçeve diyagonal çizgi (iki köşe arasına çekilen çizgi) ile Tehlikeye neden olabilecek  veya tehlikeye maruz bırakabilecek bir davranışı yasaklayan işaretlerdir

Uyarı İşaretleri

Üçgen biçiminde, sarı zemin üzerinde siyah piktogram, siyah çerçeveye alınmış işaretler olup. Bir tehlike kaynağı veya tehlike hakkında uyarıda bulunan işaretlerin tümü Uyarı İşaretleridir.

Emredici İşaretler

Daire biçiminde, mavi zemin üzerinde beyaz piktogram Sembol ifade edilmiş olup.Uyulması zorunlu bir davranışı belirleyen işaretlerdir.

Acil çıkış ve ilkyardım işaretleri

Dikdörtgen veya kare biçiminde, Yeşil zemin üzerine beyaz piktogram ile yapılmışlardır Acil çıkış yolları, ilkyardım veya Kurtarma ile ilgili bilgi veren işaretlerdir.

Yangınla mücadele işaretleri

Dikdörtgen veya kare biçiminde olup, Kırmızı zemin üzerine beyaz piktogram semboller İle yapılmıştır.

İş Makinelerinin Türleri Çeşitleri ve Tanımları Konusu

İş Makineleri ve Çeşitleri; İş makineleri Operatör Kursularında verilen ders konusudur Tüm iş makineleri operatör ehliyetini kapsar hepsi için geçerlidir. İnşaat, Sanayi, Lojistik iş kollarında kullanılan iş makineleri türleri çok çeşitli ve kullanım alanları kullanım tarzları ayrıca çalışma prensipleri bir birinden farklıdır. Bundan dolayı da her iş makinesinin operatör belgesi farklıdır.
Örneğin Forklift ehliyeti alan bir operatör forklift belgesi ile Beko loder kullanamaz, Bekoloder ehliyeti alan bir operatör de Loder Yükleyici kepçe kullanamaz.

Yukarıda belirtiğimiz gibi bu derslerin hepsi ortak olarak hazırlanmıştır

Personel ve Yük Yükseltici : Yüksek  yerlerde yapılan bakım onarım için insan ve yük kaldırmak amacıyla kullanılan iş makinesi olup 360 derece etrafın da veya makaslı olarak dikey yükselebilen hareketini hidrolik sistem ile gerçekleştiren iş makinesidir.

Makine Motor Ve Araç Tekniği Dersi Önemli Notları

 Motor: Yakıttan elde ettiği ısı enerjisini mekanik enerjiye çeviren makinelere motor denir.

İş Makineleri ve Araçlarda güçün kaynağı motordur

 Motorda dört zamanın oluşum sırası:
Emme-Sıkıştırma-Ateşleme-Egzoz.

 Motorlar türlerinin sınıflandırılması:

1. Yakıtın yanma yerine göre        : İçten Yanmalı, Dıştan Yanmalı

2. İçten yanmalı motorlarda          : Benzin-LPG-Motorin

3. Buji ile ateşlemeli motorlarda    : Benzin LPG. kullanılır.

4. Püskürtme ile ateşlemeli motorlarda yakıt olarak : Motorin kullanılır.

5. Soğutma sistemine göre            : Hava ve Su soğutmalı

6. Zamanlarına göre                      : İki ve Dört zamanlı

7. Silindir sayılarına göre               : Tek silindirli, Çok silindirli

 İki zamanlı motorlarda pistonun iki hareketinde (krank mili 1 tam devir yapar) , dört zamanlı motorlarda dört hareketinde (krank mili 2 tam devir yapar) bir iş elde edilir.

 Sabit Motor Parçaları:

1. Hava Filtresi (Silindirlere giren havayı temizler)

2. Karbüratör. (l/15 oranında yakıt hava karışımı hazırlar)

3. Manifoldlar (Emme ve Egzoz Manifoldu)

4. Supap Kapağı (Külbitör)

5. Silindir Kapağı

6. Silindir Bloğu (Krank mili ve pistonlara yataklık yapar)

7. Karter ( Motor yağına depoluk yapar)

 Hareketli Motor Parçaları:

1. Piston (Hareket yanma sonunda piston tepesinde baslar) (Segman pistonun üzerine takılır. Motorun bir parçasıdır.)

2. Krank Mili:

a) Su Pompası (Devir daim)

b) Şarj Dinamosu (Alternatör)

c) Kam Mili (Eksantrik mili)

d) Volan

3. Kam Mili

a) Yağ Pompası

b) Benzin Pompası

c) Distribütör

d) Supaplar

 Motorda Supap Ayarı yapılır.

 Buji ateşlemeli motorlarda Benzin -Hava karışımı emilir, sıkıştırılır ve buji ile ateşlenir.

 Püskürtme ile ateşlemeli motorlarda silindirlere sadece hava doldurulur. Sıkıştırma zamanında 4 zamanlı dizel motorunun sıkıştırma oranı daha yüksektir.

 ATESLEME SİSTEMİ Silindirdeki hava yakıt karışımını ateşler.

a) Akümülatör (Batarya)

b) Kontak anahtarı   (Görevi: Elektrik devresini açıp kapatır.)

c) Endüksiyon Bobini

d) Distribütör

1.Tevzi Makarası

2. Meksefe (kondansatör)

3. Platin

e) Yüksek gerilim kabloları

f) Buji

Ateşleme sisteminde Buji, Platin ve Avans ayarları yapılır.

 Akümülatör; Araç çalışmazken ışık ve özel alıcıları besler, araç çalıştırılacağında marş motoruna akım verir. Günlük bakımda eleman toz kapakları deliklerinin açık olup olmadığı ve suyunun seviyesi kontrol edilir. Eksikse plakaların 1cm üzerine kadar saf su ilave edilir. Akü bir başka akü ile takviye edilecekse + kutup + kutupla, – kutup -kutupla bağlanmalıdır. Dijital göstergeli araçlarda akü takviyesi yapılmaz.

 Akümülatörün bakımında kutup başlarının oksitleri temizlenir.

 Akümülatörün iki kutup basına değecek şekilde bir madeni parça konulursa kısa devre olup patlar.

 Akümülatörün donmaması için tam şarj edilmesi gerekir.

 Akümülatörün üst kısmına pislikler birikirse kendiliğinden boşalır deşarj olur.

 Kısa devreden dolayı yangın olursa akü kutup başları çıkarılır. Araç üzerinde elektrik kaynağı yapılacaksa Akü kutup başları çıkarılmalıdır.

 Endüksiyon bobini batarya gerilimini 15-25 bin volta yükseltir.

 Distribütör ateşleme sırasına göre bujilere elektrik dağıtır.

-Platinlerin meme yapıp çapaklanmasının sebebi meksefenin arızalı olmasıdır.

-Platin kontakları zımpara ile temizlenir.

 Bujiler; ateşlemeyi sağlar.

 Bir buji arızalanır çalışmazsa veya buji kablolarından birisi çıkarsa motor düzensiz sarsıntılı çalışır.

 Benzinli bir motorda normal yanma olmamasının sebepleri bujilerin normal ateşleme yapmaması, kurum bağlanmış olması, aşınması bir diğeri de platin ayarının bozuk olmasıdır.

 Ateşleme ve yakıt sistemi ayarsızlıkları sonunda fazla benzin yakar, çekişten düşer, egzozdan siyah duman atar.

 Platin ve Buji motorda belirli KM sonunda değiştirilen parçalardandır.

 Kontak anahtarı ateşleme durumunda açık unutulursa bobin yanar, platin yanar.

 Ateşleme sistemi parçaları ıslanırsa kurutulup motor çalıştırılır.

 Elektronik ateşleme sistemi bulunan motorlarda genellikle platin bulunmaz.

 Elektronik ateşleme sistemi yakıt tasarrufu sağlar. Buji çakma gerilimi daha yüksektir.

BENZİNLİ ARAÇLARDA YAKIT SİSTEMİ

a) Depo: Araç için gerekli yakıtın muhafaza edildiği yerdir.

b) Benzin (Otomatiği) Pompası (Depo ile karbüratör arasında çalışır, depodan aldığı benzini karbüratöre gönderir.)

c) Yakıt Filtresi motora giren yakıtı temizler

d) Yakıt göstergesi yakıtın ölçüsünü sürücüye gösterir.

e) Hava Filtresi(Tıkalı ise motor zengin karışımla çalışır, basınçlı hava ile temizlenir. Kışın kışlık konuma alınır.)

f) Karbüratör (Motor için gerekli yakıt hava karışımını hazırlar, emme manifoldunun üzerindedir)

g) Emme Manifoldu

h) Yakıt boruları

  Yakıt sisteminde Rölanti Ayarı yapılır (Karbüratörde)

 Yakıt içerisinde toz, su, pislik varsa araç tekleyerek çalışır.

 Soğuk havalarda kolay çalışma için jikle tertibatı kullanılır. Jikle kelebeği karbüratör hava girişi önündedir. Jikle çekili unutulursa araç fazla benzin yakar, boğulur stop eder. (Otomatik jikle yazın yazlık kışın kışlık pozisyona çevrilir.)

 Motor ısınınca stop ediyorsa karbüratör arızalı olabilir.

 Araçta yakıt ikmali yapılırken motor stop edilir.

 Ayağımızı gaz pedalından çeksek bile motorun hala çalışmasını sağlayan devre rölanti devresidir.

  Boğulmuş motoru çalıştırmak için gaz pedalı tam gaz yapılıp marş yapılır.

 Aracın fazla yakıt yaktığını anlamak için eksozuna bakılır. Eğer egzost rengi siyahsa fazla yakıt yakıyor olabilir.

 Yakıt gösterge ışığı yanınca araç 30-50 km daha yol gider.

 Egsoz susturucusu basınçlı olarak çıkan yanmış gazların sesini azaltır.

 Katalitik Konvertör  bulunan araçlarda kurşunsuz benzin kullanılır.

 Enjeksiyonlu araçlarda Enjeksiyon lambası söndükten sonra marşa basılır.

 Oksijen sondası yakıt enjeksiyon sisteminin parçasıdır.

 Enjeksiyon yakıt sisteminin avantajı; Yakıt tasarrufu sağlar.

DİZEL MOTORLARIN YAKIT SİSTEMİ

ÇALIŞMA PRENSİBİ : Sıkıştırılan kızgın hava üzerine enjektörlerden Yakıt püskürtülmesiyle çalışan motorlara Dizel motorlar denir. Yakıtı motorindir.

 PARÇALARI

1. Yakıt Deposu: Yakıta depoluk eder. Deponun, altında su boşaltma musluğu vardır. içerisinde şamandıra sistemi bulunur.

2. Besleme (yakıt) Pompası: Depodan aldığı motorini, filtrelerden geçirerek enjeksiyon pompasına gönderir.

3. Yakıt Filtresi: enjeksiyon pompasına giden mazotu temizler.

4. Yakıt Enjeksiyon (Mazot)  Pompası: Gelen yakıtı yüksek basınçla enjektörlere gönderir.

5. Boru ve rekorlar: Depodan enjeksiyon pompasına ve enjektörlere yakıtı taşıyan borulardır

6. Enjektörler: Mazot pompasından gelen yüksek basınçlı motorini; sıkıştırma zamanının sonunda, yanma odasındaki  sıkıştırılmış ve sıcak havanın üzerine püskürtürler.

7. Hava Filtresi: Dışarıdan motor içerisine giren havayı temizler.

8. Isıtma (kızdırma) Bujileri: Dizel motorlarının soğuk havalarda daha kolay çalışmasını sağlarlar.

9. Yakıt Göstergesi: Mazot deposundaki yakıt miktarını gösterir.

 DİZEL MOTORLARDA YAKIT SİSTEMİNİN ÇALIŞMASI

Çalışma prensipleri aynı benzinli motorlardaki gibidir. Emme – sıkıştırma  ateşleme (iş) ve egzoz zamanıdır. Ancak dizel motorlarında bujilerin yerine enjektörler vardır. Enjektörler sıkışma zamanının sonunda püskürtme şekilde yanma odalarına motorini püskürtüp ve yanmasını sağlarlar.

BAKIMI VE BASİT ARIZALARI

• Dizel motorların mahsurlarından biri Yakıt Sisteminin Hava yapmasıdır. Dizel motorlarında yakıt sistemi içerisine hava girerse yakıta yapılan basınç devamlı olmayacağı için motor çalışmaz. Bunun için havanın sistemden çıkartılması gerekmektedir. Yakıt Sisteminin Hava Yapmasının üç sebebi vardır:

– Depoda yakıtın bitmesi,
– Borulardaki  çatlak veya kaçaklar,
– Filtre  değişimleri ve temizlenmesinde gerekli özenin gösterilmemesi.

• Isıtma bujileri ( KIZDIRMA BUJİSİ ) ile dizel motorlarda  silindir içindeki hava ısıtılmak suretiyle, soğuk havalarda ve ilk çalışmalarda motorun daha rahat çalışması sağlanır.

•Yakıt  Deposundan Suyun Alınması: Mazot deposunun altında veya yakıt filtresinin altındaki su alma muslukları, zaman zaman açılarak biriken su tahliye edilir.

• Yakıt Filtresinin Temizlenmesi ve Değiştirilmesi: Yakıt filtreleri periyodik zamanlarda değiştirilir.

Hava Filtresinin  (Yağlı ve Kuru Tip) Temizlenmesi ve Değiştirilmesi  Kuru tip elemanlı hava filtreleri basınçlı hava ile temizlenir. Yağlı tiplerde ise aracın kullanıldığı ortama göre periyodik aralıklarda filtre yağı değiştirilmelidir.

ARIZA VE BAKIM:

– Dizel motor çalışmıyor, neden? –Yakıt sistemi hava yapmıştır (El ile havası alınır)

– Neden hava yapar? –Depoda yakıt biterse,

–Alçak basınç borularında çatlak veya kaçak olursa,

–Filtreleri temizledikten veya değiştirdikten sonra.

– Soğuk havada dizel motor çalışmıyor, neden? –Isıtma bujisi arızalı.

– Hava filtresi yağlı tip ne ile temizlemeliyim? –Gaz yağı ile

– Dizel aracımdan siyah duman çıkıyor, neden? –Hava filtresi tıkalı,

–Enjeksiyon (Mazot)pompası arızalı

–Enjektör arızalı.

– Günlük yapmam gereken bir şey var mı? –Evet. Yakıt deposu ve yakıt filtresinin altındaki

– çeşmelerden suyu alınır.

– Enjektörlere mazotu dağıtan parça neydi? –Enjeksiyon (Mazot) pompası

– Enjeksiyon (Mazot) pompasına yakıtı hangi parça yolluyordu? –Besleme Pompası (Mazot Otomatiği)

– Dizel motorda silindire ne doldurulur? –Sadece hava.

– Dizel motorda aracı çalıştırmadan önce hangi lambaların sönmesini bekleriz?

–Enjeksiyon sistem uyarı lambasının –Isıtma bujisi lambasının –Hava basınç saatinin

– Motor dönüyor ama çalışamıyor, neden? –Yakıt filtresi tıkalı. Yakıt Deposu Yakıt Filtresi Besleme Pompası (Mazot otomatiği) Enjeksiyon pompası (Mazot pompası)

YAĞLAMA SISTEMİ

1- Karter (yağa depoluk eder.)

2- Yağ Pompası

3- Yağ Filtresi (yağı temizler)

4- Yağlama Kanalları

5- Yağ çubuğu (yağın seviyesini ölçer)

6- Yağ Müşiri

7- Yağ Göstergesi

 GÖREVLERİ: Parçalar arasındaki aşıntıyı önlemek, soğutmaya yardımcı olmak ve temizlik sağlamak.

 Yağ Pompası; hareketini kam milinden alır, karterdeki yağı sürtünen parçalar arasına basar.

 Yağ, yağ çubuğunun iki çizgi arasında olmalıdır.

 Araç çalıştığı sürece yağlamanın olup olmadığı göstergeden anlaşılır.

 Araç çalıştığı zaman yağ göstergesi sönmeli, yanar ise araç stop ettirilir.( Karter de yağ kalmadığı zaman, karter contası yırtıldığında, müşir kabloları kısa devre olduğu zaman gösterge yanar.)

 Motor yağı günlük bakımda kontrol edilir.

 Yağ kontrolü yapılacağı zaman araç çalışıyorsa kontak kapatıldıktan sonra 4-5 dk. beklenir ve kontrol edilir. Araç düz bir zeminde olmalıdır. Yağ seviyesi normalin çok altında iken motor çalıştırılırsa motor ısınır ve yanar.

 Yağ yakan motorun egzoz dumanı mavidir, Silindirlerin aşınmasında motor yağ yakar.

 Motor yağı ve yağ filtresi belirli KM sonunda motorda değiştirilen parçalardandır. Motor yağı değiştirilirken motor sıcak olmalıdır.

 Yeni motoryağı  supap muhafaza kapağı (külbitör kapağı)  üzerindeki kapaktan doldurulur.

SOĞUTMA SİSTEMİ

A) Havalı soğutma: Hava soğutmalı motoru su soğutmalı motordan ayıran özelliklerden birisi radyatör ve su pompasının olmamasıdır.

B) Su Soğutma;

1. Radyatör (Soğutma suyuna depoluk eder)

2. Radyatör takviye (ilave) su kabı

3. Vantilatör (Pervane)

4. Kalorifer ve radyatör hortumları

5. Devir daim (Su) pompası (vantilatör kayışından hareket alır.)

6. Vantilatör kayışı

7. Soğutma kanalları

8. Termostat: Motor suyu sıcaklığını belirli bir derecede tutar.

9. Isı (hararet) müşiri
10. Isı (hararet) Göstergesi
11. Fan motoru

 Görevi; Yanma sonu oluşan ısıyı alır. Motorun soğutulmasını sağlar.

 Soğuk havalarda motor suyunun donmaması için soğutma suyuna antifriz konur.

 Günlük bakımda kontrol edilir. Eksildikçe içilecek su radyatör petekleri üzerine kadar ilave edilir.

 Hararet yapmış motora ılık su rölantide çalışırken yavaş yavaş ilave edilir.

 Motorun; Uygun vites ve devirde kullanılmaması, soğutma suyunun eksilmesi, soğutma kanallarının paslanması, radyatör peteklerinin tıkanması, termostatın arızalanması, radyatör kapağının bozuk olması hararet yapmaya sebeptir.

 Termostat; Silindir kapağı çıkışındadır. Motorun sabit sıcaklıkta çalışmasını sağlar. Termostatın çıkarılmasında motor soğuk çalışır, geç ısınır aşınmalar artar.

 Vantilatör Kayışı gevşek veya kopmuşsa motor hararet yapar. Kayış gerginliği 1,5 cm kadardır.

 Hararet yapmış motorun radyatör kapağı hava basıncı alındıktan sonra açılmalıdır.

 Araçta ısı (hararet) göstergesi çalışmıyorsa ısı müşiri arızalı olabilir.

 Radyatör takviye (ilave) su kabında su kaptaki işaretli yerde olmalıdır.

MARŞ SİSTEMİ

1. Akü

2. Kontak anahtarı

3. Marş Motoru

4. Volan Dişlisi

 Görevi; Motora ilk hareket vermek.

 Araç çalışırken marşa basmamalıyız, marş dişlisi zarar görür.

 Marşa basma süresi 10-15 saniyedir, daha fazla marşa basmak aküyü bitirir.

 Marsa basıldığında mars motoru dönmez, kornada çalmaz ise akü boşalmıştır.

 Marş yapıldığında tık diye bir ses gelip, marş motoru çalışmıyorsa akü kutup başları gevşek olabilir.

 Marşa basıldığında marş motoru, motoru döndürüyor motor çalışmıyorsa Ateşleme yada Yakıt sistemi arızalıdır.

 Marş motoru volan dişlisine hareket iletir.

 Araç itilerek motor çalıştırılacak olursa Triger kayışı kopabilir.

 Aküsü boşalmış bir araca başka bir aracın aküsü kablolarla bağlanarak marş yapılmasına Takviye denir.

 Aracın ilk çalıştırılması esnasında bir miktar gaz verildikten sonra debriyaj pedalına basılmasının faydası vardır.

ŞARJ SİSTEMİ

1. Alternatör (Şarj Dinamosu)

2. Konjektör (Regülatör): Üretilen elektiriği dengeler

3. Şarj Göstergesi

 Görevi; Araç çalıştığı sürece ihtiyaç duyulan sürekli elektrik enerjisini üretir.

 Gösterge kontak açıldığında yanmalı, araç çalıştığında sönmelidir.

 Araç çalışırken şarj göstergesi yanıyorsa şarj kesilmiş demektir, stop etmeyi gerektirir.

 Vantilatör Kayış kopmuşsa veya gevşekse, alternatör arızalı veya kablo bağlantıları gevşekse araç şarjı keser.

 Vantilatör kayışı çok sıkı ise alternatör yatakları bozulabilir.

 Kayışın koptuğu ilkönce şarj göstergesinden anlaşılır.

 Alternatörün ürettiği akımı düzenleyip devreye veren regülatördür. Regülatör (Konjektör) arızalanırsa alıcılar zarar görür, sigortalar yanar, aküde su kaybı çok olur.

 Motor çalışırken ayağımızı gaz pedalından çekince far ışıkları zayıflıyorsa akü zayıflamış olabilir.

AYDINLATMA VE İKAZ SİSTEMİ

 Aydınlatma sisteminde, sigortalar, kablolar, farlar, park lambası, sis lambası, plaka lambası, gösterge lambası, iç aydınlatma lambası, bagaj aydınlatma lambası, gibi lambalar vardır.

 İkaz sisteminde, sinyaller, fren ikaz lambaları, geri vites lambası, korna bulunur.

 Bu sistemlerin en önemli arızaları: kısa devre, kablo kopukluğu,  akü bitmesi, akü kutup başı oksitlenmesi veya akü kutup başı gevşekliği, ampul yanması, sigorta atması, anahtarların arızalanmasıdır.

 Aynı devreye bağlı lambalardan biri yanmıyorsa o lambaya, hiçbiri yanmıyorsa elektrik veren sigorta vs. bakılır.

 Farların bakımı yapılırken far ayarı yapılır.

 Farlardan biri sönük yanıyorsa far kablo bağlantısı gevşemiş veya paslanmış olabilir.

 Sigortalar yandığı zaman aynı amperdeki sigorta ile değiştirilir.

 Sigorta; kısa devre halinde devreyi ve tesisatı korur.

 Fren müşiri ikaz sistemi parçasıdır.

 Kısa farlar yanıyorsa far göstergesi sarı, uzun yanıyorsa mavi yanar.

 Kısa farlar (yeşil renk) 25 mt.yi, Uzun farlar (mavi renkte) 100 mt. yi aydınlatır.

 Flaşör; sinyal lambalarının yanıp-sönmesini sağlar.

 Sinyal verildiğinde sinyal uyarı lambası çok sık yanıp sönüyorsa sinyal lambalarından biri yanmıyordur.

GÜÇ AKTARMA ORGANLARI

 Motorda üretilen hareketin tekerleklere kadar taşınmasını sağlayan elemanlara Güç aktarma Organı denir.

 Kavrama (Debriyaj)-Vites Kutusu-Şaft-Diferansiyel-Aks-Tekerlekler elemanlarıdır.

1. Kavrama; volan ile vites kutusu arasında çalışır, motordan aldığı hareketi vites kutusuna

geçirir ve motordan vites kutusuna gelen hareketi isteğe göre keser ya da verir.

2. Vites kutusu; kavramadan gelen hareketi şafta geçirir, kavrama ile şaft arasında çalışır ve motorun hızını ve gücünü ayarlar.

3. Şaft; vites kutusundan aldığı hareketi diferansiyele iletir.

4. Diferansiyel; şafttan aldığı hareketi 90° kırıp aksa iletir, virajlarda tekerlerin farklı hızlarda dönmesini sağlar ve tork (Güç) artışı sağlar.

5. Aks; diferansiyelden aldığı hareketi tekere iletir.

 Güç Aktarma Organlarında dişli yağı kullanılır.

 Kavrama; Baskı, balata ve bilya’dan oluşur. Ani duruş ve kalkış ve ayağın devamlı debriyaj pedalı üzerinde olması balatanın aşınmasına neden olur. Debriyaj balatası aşınırsa araç vitese geçmekte güçlük çeker, ses yapar.

 Debriyaj bilyası sık sık bozuluyorsa taşıt hareket halinde iken debriyaj pedalına yarım basılıyordur.

 Debriyaj balatası yağlanırsa debriyaj kaçırır, Debriyaj teli koparsa araç vitese geçmez

 Araç geri vitese takılmak istendiğinde takılmıyorsa, debriyaj pedalından ayak çekilip yeniden basılır.

 Vites kutusu bakımı yapılırken yağına ve yağ kaçağına dikkat edilir.

 Diferansiyelin yağı kontrol edilir.

FREN SİSTEMİ

 Araçta el freni duran aracı sabitlemek için kullanılır. El freni teli kopmuş ise el freni tutmaz.

 El freni mekaniktir iki arka tekerleği durdurur. Soğuk havalarda çekili bırakılırsa balatalar donarak kampanalara yapışır.

 Araç hareket ederken el frenini çekili unutmamalıyız; kampanalar ısınır, balatalar aşınır, araç hareket etmekte güçlük çeker.

 Ayak frenine basıldığında ön ve arka tekerlekler birlikte durur.

 Ayak freni hidroliktir, fren sisteminde Hidrolik yağı kullanılır, günlük bakımda kontrol edilir.
 Fren yapılmasına rağmen aracın hızı azalmıyorsa, fren hidroliği yok veya azalmış hatta fren ayarları gevşek olabilir. Fren sistemine yağ sızmış olabilir. Fren sisteminde kaçak olabilir. Balatalar ve fren sistemi aşırı ısınmış olabilir.

 Fren sisteminde hava var ise pedal yumuşar, duruş mesafesi uzar.

 Fren ayarı sıkı ise araç hareket etmekte zorlanır, kampanalar el ile kontrol edildiğinde ısınır.

 Frenleme sırasında fren pedalı titriyor ise disk veya kampana yüzeyleri bozuktur.

 Frenleme anında frenden sürtünme sesi geliyorsa balata ve disk yüzeylerine toz parçacıkları sıkışmış olabilir.

 Ön lastiklerin biri yeni biri eskiyse fren yapılırken araç bir tarafa çeker.

 Fren ayar boşluğu yoksa,sürekli fren sürtünmesi meydana gelir.

 ABS frenin avantajları, frenlerken direksiyon hakimiyetini bozmaması ve fren mesafesini kısaltmasıdır.

 Westinghouse tipi frenli bir arabada hareket halinde iken motor stop ettirilirse fren tutmaz. Vakum diyaframı delinirse pedal sertleşir fren tutmaz.

 Hava frenli araçta hava basınç göstergesi basınç göstermiyorsa araç olduğu yerden kaldırılamaz.Hava basıncı çok çabuk düşüyorsa borularda veya rekorlarda kaçak vardır.

 Motor freni (kompresyon freni) Büyük araçlarda egzoz gazının dışarı atılması sırasında egzoz manifoldu kapatılarak aracın yavaşlaması sağlanır .Binek araçlarda ise aracın yokuşu uygun vitesle inmesi ile sağlanır.

 Diskli fren sisteminin avantajı balata ve disk yüzeylerinin daha kolay soğumasıdır.
 Traktörlerde sağ-sol fren mandalı düz yolda giderken kilitlenir.

LASTİKLER

 İç lastiği bulunmayan lastiklere dubleks lastik denir.

 Lastik havaları gereğinden fazla ise; orta kısımdan aşınır, araçta titreşimler olur.

 Lastik havaları gereğinden az ise; yanaklardan aşınır, araç enerji kaybedip fazlabenzin yakar.

 Yolda giderken ısınmadan dolayı lastik hava basıncı artmış ise hiçbir şey yapılmaz.

 Lastik üzerindeki rakamlar ebatları belirtir.

 Ön lastiklerin biri dubleks diğeri şamrelli ise araç bir tarafa çeker.

 Ön lastik hava basınçları eşit değil ise araç bir tarafa çeker.

 Aracın lastikleri araca binileceği zaman kontrol edilir.

 Lastik değiştirilirken kriko takılınca el freni çekili olmalıdır.

 Karlı havalarda zincir çekici tekerlerin ikisine de takılır.

 Bijonların temizliği kuru bezle yapılır.

İç Lastikli ve İç Lastiksiz Lastik Türleri Arasındaki Farklar

İç lastikli lastikler;

Ekonomiktir – Kolay bulunur – Konforsuzdur – Yük bakımından ağırdır.

İç lastiksiz lastikler;

Yük bakımından hafif – Düşük hava basıncı ile kullanabilme. – Daha iyi yol tutuşu – Pahalı – Yama yapması zor.
Hava yavaşça dışarı çıkar ve Daha Geç söner

ÖN DÜZEN SİSTEMİ

1. Direksiyon simidi

2. Direksiyon mili

3. Direksiyon dişli kutusu

4. Rot kolu ve rot başlarıdır.

 Ön düzen sistemi, araca yön verir.

 Rot başları aşınmışsa direksiyonda titreşimler olur, direksiyon boşluğu artar.

 Direksiyon kutusu arızaları da direksiyon boşluğunu artırır.

 Direksiyon zor dönüyorsa lastik hava basıncı normalden azdır.

 Direksiyon sistemi bakımı yapılırken direksiyon kutusu yağına bakılır, ayarı yapılır.

 Ön düzen ayarı (Rot ayarı) bozuk olan bir araçta direksiyon bir tarafa çeker, lastikler içten ve dıştan aşınır.

 Ön düzenin kontrolü yapılırken rot kolları ve rot başlarına bakılır.

 Düz yolda belli bir kilometreden sonra araçta titreşimler oluyorsa lastiklerde balanssızlık vardır.

 Rot ayarı; lastik aşıntılarını önlemek ve aracın düzgün istikamet takibi için yapılır.

SÜSPANSİYON SİSTEMİ

 Süspansiyon sistemi yaylar ve amortisörden oluşur, yaylar yerden gelen darbeleri absorbe eder ve amortisörde yayın salınımlarını sınırlar.

RODAJ SÜRESİ (ZAMANI)

 Yeni bir araçta 0-2000 km arası ilk kullanım süresine rodaj denir. Rodaj süresi çalışan parçaların birbiriyle alışma süresidir.

 Rodaj zamanı doluncaya kadar fazla sürat yapılmaz, ani duruş ve kalkış yapılmaz, motor tam güç konumunda çalıştırılmaz, uzun süre sabit hızda gidilmez.

 Yeni bir araçta 1000-2000 km arasında servislerde yapılan işleme ‘İlk Bakım’ denir.

parçalar zamanında değiştirilmelidir.

Please go to Tüm İş Makineleri Ehliyeti Deneme Sınavı 14 to view the quiz

Please go to Tüm İş Makineleri Ehliyeti Deneme Sınavı 13 to view the quiz 

Please go to Tüm İş Makineleri Ehliyeti Deneme Sınavı 12 to view the quiz

Please go to Tüm İş Makineleri Ehliyeti Deneme Sınavı 11 to view the quiz

Please go to Tüm İş Makineleri Ehliyeti Deneme Sınavı 10 to view the quiz

 Please go to Tüm İş Makineleri Ehliyeti Deneme Sınavı 9 to view the quiz